دندانپزشکی دیجیتال چیست؟ راهنمای کامل تجهیزات، کاربردها و مزایا

دندانپزشکی دیجیتال (Digital Dentistry) به مجموعه‌ای از فناوری‌های رایانه‌ای گفته می‌شود که مراحل تشخیص، طراحی و ساخت درمان‌های دندانی را جایگزین روش‌های دستی می‌کند. در این گردش کار، قالب‌گیری با خمیر جای خود را به اسکن سه‌بعدی می‌دهد و ساخت پروتز از مدل گچی به طراحی نرم‌افزاری و تراش یا پرینت رایانه‌ای منتقل می‌شود.
تفاوت اصلی این رویکرد با دندانپزشکی سنتی در حذف واسطه‌های فیزیکی است. در مسیر سنتی، هر انتقال داده — از دهان بیمار به قالب، از قالب به مدل گچی، از مدل به پروتز — یک لایه خطای انباشتی اضافه می‌کند. در گردش کار دیجیتال یا ورک فلو دندانپزشکی، داده از لحظه اسکن تا لحظه تراش در قالب یک فایل واحد باقی می‌ماند. با ادامه این مقاله از راینوطب همراه باشید.

تفاوت دندانپزشکی دیجیتال و روش سنتی

تحول درمان با تکنولوژی دندانپزشکی دیجیتال

دندانپزشکی دیجیتال چیست؟

دندانپزشکی دیجیتال شامل استفاده از دستگاه‌های مدرن پزشکی یا به کار بردن فناوری‌ها و تکنیک‌های رایانه‌ای برای معاینه، درمان، برنامه‌ریزی و هر فعالیت دیگری در زمینه دندانپزشکی می‌شود. دیجیتال دنتیستری (Digital Dentistry) در واقع نسل جدیدی از حوزه پزشکی محسوب می‌شود که یک سری مزایا و خدمات را به همراه دارد به عنوان مثال:

• کاهش خطای انسانی
• افزایش سرعت روند درمان
• ارتقاء و بهبود کیفیت طرح درمان‌ها
• کاهش پروسه درمان و میزان رفت و آمد بیماران به مطب

تجهیزات دندانپزشکی دیجیتال

گردش کار دیجیتال در دندانپزشکی زنجیره‌ای از تجهیزات است که هر کدام یک مرحله از مسیر را پوشش می‌دهند.

1. اسکنر داخل دهانی

نقطه شروع هر گردش کار دیجیتال، ثبت دقیق وضعیت دهان است. اسکنر داخل دهانی با فناوری اپتیکال و در چند ثانیه، تصویری سه‌بعدی از دندان‌ها، لثه و بافت نرم ثبت می‌کند و خروجی آن یک فایل STL قابل انتقال به نرم‌افزار طراحی است.
مزیت اصلی نسبت به قالب‌گیری سنتی، حذف تغییر ابعاد مواد قالب‌گیری است. خمیر قالب پس از خروج از دهان دچار انقباض می‌شود و این انقباض در نشست نهایی روکش یا بریج خود را نشان می‌دهد. اسکن دیجیتال این متغیر را کاملاً حذف می‌کند.
در انتخاب اسکنر، سه پارامتر تعیین‌کننده است: دقت (بر حسب میکرون)، سرعت اسکن یک فک کامل، و راحتی کار با هد دستگاه در نواحی خلفی. مدل‌هایی مانند اسکنر بی‌سیم Aoralscan 3 Wireless دقتی در محدوده ۱۰ تا ۱۵ میکرون ارائه می‌دهند و اسکن یک فک را در کمتر از یک دقیقه کامل می‌کنند.

2.تصویربرداری CBCT

CBCT یا توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی، یک روش تصویربرداری خارج‌دهانی است که برخلاف رادیوگرافی دوبعدی، حجم سه‌بعدی استخوان فک را ثبت می‌کند. این داده برای تعیین موقعیت دقیق ایمپلنت، شناسایی مسیر کانال عصب آلوئولار تحتانی، بررسی موقعیت سینوس ماگزیلاری و ارزیابی تراکم استخوان کاربرد دارد.
نکته کلیدی این است که فایل DICOM حاصل از CBCT با فایل STL حاصل از اسکن داخل دهانی در نرم‌افزار طراحی روی هم منطبق می‌شود. حاصل این انطباق، مدلی است که هم‌زمان بافت نرم و ساختار استخوانی را نشان می‌دهد و پایه طراحی گاید جراحی قرار می‌گیرد.

3.نرم‌افزار طراحی CAD

پس از ثبت داده، طراحی رستوریشن در نرم‌افزارهای تخصصی مانند exocad یا 3Shape انجام می‌شود. آنچه پیش‌تر با موم‌ریزی دستی و در چند ساعت انجام می‌شد، اکنون با کتابخانه‌های آماده دندان و ابزارهای تنظیم اکلوژن در چند دقیقه قابل اجراست. مزیت مهم‌تر، امکان بازبینی و اصلاح پیش از تولید است. طراحی دیجیتال را می‌توان بارها اصلاح کرد بدون آنکه ماده‌ای مصرف شود.

4.پرینتر سه‌بعدی

پرینتر سه‌بعدی دندانپزشکی با فناوری رزینی، طراحی نرم‌افزاری را به قطعه فیزیکی تبدیل می‌کند. کاربردهای رایج آن شامل چاپ مدل کاری، گاید جراحی ایمپلنت، روکش موقت، اسپلینت اکلوزال و بیس پروتز متحرک است.
در انتخاب پرینتر، رزولوشن صفحه نمایش (معمولاً 4K یا بالاتر)، اندازه سطح چاپ و سازگاری با رزین‌های تأییدشده پزشکی تعیین‌کننده هستند. نکته‌ای که اغلب نادیده گرفته می‌شود، هزینه و در دسترس بودن رزین است؛ پرینتری که فقط با رزین اختصاصی برند خود کار کند، در بلندمدت هزینه عملیاتی بالاتری دارد.

5.دستگاه میلینگ

میلینگ یا تراش CNC، بخش CAM زنجیره است. دستگاه میلینگ دندانسازی با تراش بلوک یا دیسک زیرکونیا، PMMA، موم یا سرامیک، رستوریشن نهایی را تولید می‌کند.
میلینگ‌ها به دو دسته خشک (Dry) و تر (Wet) تقسیم می‌شوند؛ تراش خشک برای زیرکونیا و PMMA و تراش تر برای گلاس سرامیک و دیسیلیکات لیتیوم. دستگاه‌های پنج‌محوره امکان تراش زوایای آندرکات و اباتمنت‌های زاویه‌دار را فراهم می‌کنند که با دستگاه‌های چهارمحوره قابل دستیابی نیست.

6.کوره زینترینگ

قطعه زیرکونیای تازه‌تراش‌خورده در حالت خام است و باید در [کوره زینترینگ]([[URL دسته کوره]]) در دمای حدود ۱۴۵۰ تا ۱۵۵۰ درجه سانتی‌گراد پخته شود تا به استحکام و شفافیت نهایی برسد. در این مرحله قطعه حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد انقباض پیدا می‌کند که نرم‌افزار CAM آن را از پیش در ابعاد تراش لحاظ می‌کند.

کاربردهای دندانپزشکی دیجیتال

• ایمپلنت دیجیتال

در ایمپلنتولوژی دیجیتال، موقعیت فیکسچر پیش از جراحی در نرم‌افزار و روی داده CBCT تعیین می‌شود. سپس گاید جراحی متناظر با آن طراحی و پرینت می‌شود تا مته دقیقاً در زاویه و عمق طراحی‌شده هدایت شود.
نتیجه عملی، امکان جراحی فلپلس در بسیاری از کیس‌ها، کاهش زمان جراحی و پیش‌بینی‌پذیری موقعیت نهایی فیکسچر نسبت به فضای پروتزی است. این آخری از نظر بالینی اهمیت زیادی دارد، چون ایمپلنتی که از نظر جراحی موفق ولی از نظر موقعیت پروتزی نامناسب باشد، در مرحله ساخت روکش مشکل‌ساز می‌شود.

• لیزر دندان

همیشه افزایش دقت و کاهش خطا جزئی از نیازهای اساسی حوزه دندانپزشکی بوده، این دو نیاز با ظهور لیزر دندان که یکی از کاربردهای دندانپزشکی دیجیتال است؛ به خوبی برطرف شده است. لیزر دندان باعث می‌شود تا کمترین آسیب به بافت‌های اصلی وارد شده و در کنار افزایش سرعت و دقت، خطاها به صورت چشم‌گیری کاهش پیدا می‌کنند.
با ظهور لیزر دندان بسیاری از فعالیت‌های دندانپزشکی با کمترین میزان درد و خونریزی انجام می‌شوند و سریع‌تر هم بهبود پیدا می‌کنند. از موارد کاربرد لیزر دندان می‌توان به پروستودنتیک، پریودنتیک، فعالیت‌های عمومی دندانپزشکی و انواع جراحی اشاره کرد.

• طراحی لبخند به روش دیجیتال

این روز‌ها شاخه دندانپزشکی زیبایی، طرفدار و متقاضیان زیادی دارد. یکی از فعالیت‌های این زمینه که بیش از 90% جامعه مخاطبان را به سمت خود جذب کرده، طراحی لبخند است. طراحی لبخند قبل از ظهور دندانپزشکی دیجیتال هم وجود داشته اما با خطاهای انسانی بسیاری رو به رو بوده است. در حال حاضر با به وجود آمدن نرم افزارهای مختلف و تجهیزات دیجیتال، این بخش از دندانپزشکی با دقت و کیفیت زیادی انجام می‌شود.

• روکش، لمینت و اینله

با تکنولوژی CAD/CAM می‌توان روکش زیرکونیا، لمینت و اینله را در فاصله زمانی بسیار کوتاه‌تری تولید کرد. در حالت chairside — که در آن اسکنر، نرم‌افزار و میلینگ همگی در مطب مستقر هستند — تحویل روکش در یک جلسه (One-Day Dentistry) امکان‌پذیر است و نیاز به روکش موقت و جلسه دوم حذف می‌شود.

• ارتودنسی

اسکن دیجیتال، پایه ساخت الاینرهای شفاف است. مدل‌های سه‌بعدی مراحل متوالی حرکت دندان‌ها پرینت می‌شوند و روی هر کدام یک الاینر ترموفرم می‌شود. علاوه بر این، امکان مقایسه اسکن‌های متوالی، پیگیری دقیق پیشرفت درمان را ممکن می‌کند.

مزایای دندانپزشکی دیجیتال

هر کدام از کاربردهای دندانپزشکی دیجیتال که در بخش‌های قبلی به آن پرداختیم، به طور کلی مزیت‌هایی را در روند درمان و بهبودی به وجود آورده‌اند. مزایای به وجود آمده در دیجیتال دنتیستری باعث شده تا به نوعی اضطراب و نگرانی مراجعین هم به شدت کاهش پیدا کند. البته که در این بین کار برای پزشکان هم بسیار راحت شده است و می‌توانند با اطمینان خاطر بیشتری روند درمان را پیش ببرند. در ادامه به اصلی‌ترین مزایای Digital Dentistry می‌پردازیم.

1. افزایش دقت

اولین و اصلی‌ترین مزیتی که دندانپزشکی دیجیتال به همراه دارد، افزایش دقت است. در هر حوزه‌ای اگر از فناوری‌های روز دنیای دیجیتال استفاده شود، شاهد افزایش دقت خواهیم بود؛ که شامل بخش‌های درمانی (پزشکان، دندانپزشکان، تجهیزات و وسایل پزشکی و…) نیز می‌شود. درباره افزایش دقت در دندانپزشکی به شکل دیجیتال، می‌توانیم به قالب گیری دیجیتال اشاره کنیم.
در گذشته برای اینکه قالبی از ساختار دندان‌ها به دست بیاید، از خمیرهای قالب استفاده می‌کردند، که با تغییر حجم خمیرها، امکان بروز خطا در امور درمانی وجود داشت. اما با قالب گیری دیجیتال شاهد افزایش دقت در این بخش از دندانپزشکی هستیم. قالب گیری تنها مثالی برای افزایش دقت بود؛ تقریبا هر فعالیتی در دندانپزشکی دیجیتال، همراه با دقت بیشتری انجام می‌شود.

2. افزایش سرعت

همیشه در فعالیت‌های مختلف دندانپزشکی، سرعت نیاز اصلی بیمار و پزشک بوده است. با افزایش سرعت در حوزه دندانپزشکی دیجیتال روند درمان و رفع نیاز بیمار  نیز سریع‌تر اتفاق می‌افتد.  همچنین سرعت کار پزشک نیز بیشتر خواهد شد. اتلاف وقت در روند درمان، علاوه بر گرفتن انرژی بیمار، سبب خستگی پزشک و در نهایت کاهش دقت در طرح درمان نیز می‌شود.

به طور مثال اگر همان روند قالب گیری از دندان را تصور کنیم، برای هر بار ساخت قالب باید ساعات زیادی را منتظر ماند. (قالب گیری اولیه، رفت و آمد پیک به لابراتوارها، تعداد دفعات مراجعه بیماران به مطب و…)؛ اما در قالب گیری دیجیتال در زمان صرفه‌جویی می‌شود. همچنین مواردی نظیر تصویر برداری سه بعدی از دندان‌ها، باعث شده تا پزشک سریعاً از ساختار و نقاط ضعف دندان‌ بیماران مطلع شود.

3. کاهش ترس و اضطراب

برخی از مراحل درمان بیماری‌ها در دندانپزشکی سنتی، با درد و ناراحتی‌های بسیاری همراه بوده است. همین موضوع از گذشته تا به امروز سبب شده تا برخی افراد، از مراجعه به دندانپزشکی هراسان باشند. لازم به ذکر است که این استرس حتی در کیفیت درمان نیز تاثیرگذار خواهد بود! با ظهور فناوری‌های دیجیتال در حوزه‌های مختلف دندانپزشکی، درد و ناراحتی‌های موجود در روند درمان به حداقل کاهش پیدا کرده است.

4. پیش بینی دقیق

پیش بینی دقیق از نتایج درمان و بهبود در بخش‌های مختلف دندانپزشکی، می‌تواند سبب اطمینان خاطر پزشک و بیمار شود. در دندانپزشکی دیجیتال با استفاده از نرم افزارها و فناوری‌های دیجیتال موجود، پزشکان می‌توانند پیش بینی دقیقی از خروجی روند کار خود داشته باشند. به طور مثال برای طراحی لبخند، می‌توان طبق ساختار دهان نمونه‌ای را در نرم افزار  طراحی کرده و در ادامه، پزشک با ایجاد برخی اصلاحات، خروجی مطلوبی به صورت عملی بر روی بیمار داشته باشد.

تفاوت دندانپزشکی دیجیتال و دندانسازی دیجیتال

این دو اصطلاح اغلب به جای هم به کار می‌روند اما دامنه متفاوتی دارند. دندانپزشکی دیجیتال کل مسیر از معاینه تا تحویل درمان را در بر می‌گیرد و مخاطبش دندانپزشک است. دندانسازی دیجیتال به‌طور مشخص به فرآیند ساخت پروتز در لابراتوار اشاره دارد و مخاطبش تکنسین دندانسازی است.

ورک فلوی یک لابراتوار دیجیتال معمولاً از این مسیر عبور می‌کند: دریافت فایل STL از مطب یا اسکن مدل فیزیکی با اسکنر رومیزی، طراحی در نرم‌افزار CAD، تراش با میلینگ یا پرینت سه‌بعدی، و در نهایت زینترینگ و پرداخت.
برای لابراتوارهایی که هنوز از دندانپزشکان قالب فیزیکی دریافت می‌کنند، اسکنر لابراتواری Shining 3D DS-EX Pro نقطه ورود منطقی به دندانسازی دیجیتال است. این دستگاه مدل گچی، قالب و بایت را با دقت زیر ۱۰ میکرون اسکن می‌کند و امکان می‌دهد لابراتوار بدون وابستگی به دیجیتالی شدن مطب‌ها، بخش تولید خود را دیجیتال کند.

نکته مهم برای مدیران لابراتوار: دیجیتالی‌سازی لزوماً از خرید گران‌ترین دستگاه شروع نمی‌شود. مسیر متداول و کم‌ریسک، شروع با اسکنر رومیزی و نرم‌افزار طراحی و برون‌سپاری تراش به میلینگ‌سنتر است؛ خرید میلینگ زمانی توجیه اقتصادی پیدا می‌کند که حجم کار ماهانه از آستانه مشخصی عبور کند.

ملاحظات پیش از خرید تجهیزات دندانپزشکی دیجیتال

صادقانه باید گفت که گردش کار دیجیتال مزیت بی‌هزینه نیست و پیش از سرمایه‌گذاری باید چند نکته را در نظر گرفت.

• هزینه اولیه. تجهیزات دیجیتال سرمایه‌گذاری قابل توجهی می‌طلبند و بازگشت سرمایه به حجم کار بستگی دارد. محاسبه نقطه سربه‌سر بر اساس تعداد کیس ماهانه، پیش از خرید ضروری است.
• چرخه یادگیری. اسکن دقیق یک مهارت است و کیفیت خروجی در ماه‌های اول به‌طور محسوسی پایین‌تر از توان واقعی دستگاه خواهد بود. آموزش ساختاریافته، نه امری اختیاری، بلکه بخشی از هزینه واقعی خرید است.
• وابستگی به پشتیبانی. توقف یک دستگاه دیجیتال یعنی توقف کل زنجیره تولید. در دسترس بودن قطعات یدکی و سرویس در داخل کشور، از مشخصات فنی روی کاتالوگ اهمیت بیشتری دارد.
• سازگاری اکوسیستم. پیش از خرید باید مطمئن شد خروجی اسکنر با نرم‌افزار طراحی و خروجی نرم‌افزار با میلینگ یا پرینتر سازگار است. سیستم‌های بسته انعطاف کمتری در ارتقای آینده دارند.

راینو؛ مسیر ورود به دندانپزشکی دیجیتال

در مجموع با اعتماد به فناوری‌های دیجیتال در حوزه دندانپزشکی، می‌توانیم روند درمان یا  همان بهبود دندان‌های خود را با نهایت دقت و کیفیت پیش ببریم. در واقع وقت آن رسیده است که روش‌های پر از خطا، زمان‌بر و طاقت فرسا در دندانپزشکی کنار گذاشته شوند. حوزه دندانپزشکی دیجیتال هر روز در حال رشد است و با چالش‌هایی جدیدی در بخش‌های مختلف رو به رو می‌شود که در حال بررسی و برطرف‌سازی این نواقص است؛ به طوری که سخت‌ترین طرح‌ درمان‌ها با کمترین زمان و انرژی انجام می‌شوند.

مسیر ورود به دندانپزشکی دیجیتال برای مطب و لابراتوار متفاوت است. نقطه شروع برای مطب دندانپزشکی، تقریباً همیشه اسکنر داخل دهانی است. این دستگاه بیشترین بازده را نسبت به سرمایه اولیه دارد و بدون نیاز به تغییر سایر بخش‌های مطب قابل استفاده است.
برای لابراتوار دندانسازی، ترکیب اسکنر رومیزی و نرم‌افزار طراحی، با برون‌سپاری اولیه تراش، کم‌ریسک‌ترین مسیر است. پرینتر سه‌بعدی معمولاً گام دوم و میلینگ گام سوم است.

کارشناسان رایان نوژان طب پارس می‌توانند بر اساس حجم کار، تخصص و بودجه شما، ترکیب مناسب تجهیزات را پیشنهاد دهند. برای دریافت مشاوره با ما تماس بگیرید و یا از طریق فرم زیر مشاوره رایگان دریافت کنید.