اسکن بادی چیست؟ راهنمای انتخاب و اسکن ایمپلنت دیجیتال

اسکن بادی یا Scan Body قطعه‌ای است که جهت افزایش دقت و کارایی در جراحی کاشت دندان (ایمپلنت) ساخته و پرداخته شده است. این قطعه موقتاً روی ایمپلنت، آنالوگ یا اباتمنت سازگار قرار می‌گیرد تا اسکنر بتواند موقعیت سه‌بعدی اتصال ایمپلنت را ثبت کند.
نرم‌افزار CAD شکل اسکن‌شده این قطعه را با مدل مرجع موجود در لایبرری تطبیق می‌دهد و از این طریق محل، زاویه و جهت چرخشی ایمپلنت را برای طراحی پروتز مشخص می‌کند. از این محصولات همراه با اسکنر داخل دهانی (اورال اسکنرها) برای ایجاد برداشت‌های دیجیتالی بسیار دقیق از موقعیت‌های ایمپلنت استفاده می‌شود که به طور قابل توجهی جریان کار دندانپزشکی را بهبود بخشیده است. در این مقاله از راینوطب به بررسی اسکن بادی، انواع آن و کاربردهای آن در دندانپزشکی دیجیتال خواهیم پرداخت.

اسکن بادی چیست؟

اسکن بادی بخشی  کاملاً تخصصی در حوزه دندانپزشکی دیجیتال است که پس از انجام جراحی (کاشت فیکسچر) به فیکسچر متصل می‌شود. این قطعه به عنوان یک مرجع در طول فرآیند اسکن عمل می‌کند و به دندانپزشکان این اجازه را می‌دهد تا موقعیت و جهت دقیق ایمپلنت را در دهان بیمار ثبت کنند. همچنین اطلاعات اسکن شده از دهان بیمار (با اسکن بادی) در ایجاد پروتزهای دقیق (فرآیند ساخت روکش یا بریج دندان) بسیار کاربردیست.

اسکن بادی چگونه کار می‌کند؟

سطح خارجی Scan Body دارای فرم هندسی شناخته‌شده‌ای است. این هندسه در فایل لایبرری همان سیستم ایمپلنت و همان قطعه تعریف شده است. پس از ثبت سطح قطعه با اسکنر داخل دهانی یا اسکنر لابراتواری، نرم‌افزار آن را با مدل مرجع تطبیق می‌دهد. از آنجا که رابطه هندسه اسکن بادی با کانکشن ایمپلنت از قبل مشخص است، موقعیت مجازی ایمپلنت در مدل دیجیتال بازسازی می‌شود.
اگر قطعه کامل ننشیند، قطعه یا سطح اتصال آسیب دیده باشد، لایبرری اشتباه انتخاب شود یا بخش کافی از هندسه اسکن نشود، نرم‌افزار ممکن است موقعیت نادرستی را بازسازی کند. به همین دلیل کنترل Seating و Library Match بخشی از فرایند است، نه یک مرحله اختیاری.

نقش اسکن بادی در ساخت رستوریشن‌های ایمپلنتی

در درمان‌های ایمپلنتی، پس از قرارگیری فیکسچر داخل استخوان، برای طراحی و ساخت رستوریشن نهایی باید موقعیت دقیق ایمپلنت به نرم‌افزارهای طراحی منتقل شود. اسکن بادی با ثبت موقعیت سه‌بعدی ایمپلنت، اطلاعات لازم برای طراحی اباتمنت و روکش را در اختیار Workflow دیجیتال قرار می‌دهد. در رستوریشن‌های ایمپلنتی معمولاً دو روش اصلی وجود دارد:

• رستوریشن‌های سمان‌شونده: در این روش ابتدا اباتمنت روی ایمپلنت قرار گرفته و سپس روکش روی آن سمان می‌شود.
• رستوریشن‌های پیچ‌شونده: در این روش روکش یا سازه پروتزی مستقیماً به ایمپلنت متصل می‌شود و به دلیل کنترل بهتر، تمیزی بیشتر و سازگاری مناسب با Workflow دیجیتال، کاربرد گسترده‌ای پیدا کرده است.

در فرآیندهای دیجیتال، داده‌ای که توسط اسکن بادی ثبت می‌شود به لابراتوار اجازه می‌دهد موقعیت دقیق ایمپلنت را در نرم‌افزارهای CAD مانند Exocad بازسازی کرده و بر اساس آن رستوریشن مناسب طراحی شود. این فرآیند برای ساخت رستوریشن‌های مبتنی بر Ti-base، کاستوم اباتمنت‌ها و کیس‌های پیچیده ایمپلنتی اهمیت زیادی دارد.

اجزای اسکن بادی

• بخش اتصال یا Base که با پلتفرم ایمپلنت، اباتمنت یا آنالوگ درگیر می‌شود؛
• بدنه قابل اسکن با هندسه‌ها، سطوح تخت یا نشانه‌هایی که جهت را مشخص می‌کنند؛
• پیچ نگهدارنده یا مکانیزم اتصال، بسته به طراحی سازنده؛
• فایل دیجیتال متناظر در لایبرری تکنولوژی CAD/CAM.

جنس اسکن بادی‌ها

نوع	ویژگی عمومی	نکته مهم
PEEK یا پلیمر مهندسی	سطح کم‌بازتاب و اسکن‌پذیر	محدودیت استفاده و استریلیزاسیون کاملاً وابسته به IFU است
تیتانیومی	دوام مکانیکی و اتصال فلزی	سطح و پوشش باید برای اسکن مناسب و بدون آسیب باشد
هیبریدی	اتصال فلزی با بدنه پلیمری یا ترکیبی	ترکیب ویژگی‌های اتصال و اسکن‌پذیری؛ سازگاری دقیق بررسی شود

 

از روی جنس قطعه نمی‌توان درباره یک‌بارمصرف یا چندبارمصرف بودن تصمیم گرفت. برخی Scan Bodyها یک‌بارمصرف و برخی قابل استفاده مجدد هستند؛ تعداد دفعات، روش تمیزکردن و چرخه استریلیزاسیون باید دقیقاً از دستورالعمل همان سازنده خوانده شود.

تفاوت اسکن بادی و ایمپرشن کوپینگ

اسکن بادی و ایمپرشن کوپینگ هر دو برای انتقال موقعیت دقیق ایمپلنت به مرحله طراحی و ساخت پروتز استفاده می‌شوند؛ اما هرکدام متعلق به یک گردش‌کار متفاوت هستند. اسکن بادی در قالب‌گیری دیجیتال کاربرد دارد، درحالی‌که ایمپرشن کوپینگ برای قالب‌گیری سنتی با مواد قالب‌گیری استفاده می‌شود.

در روش دیجیتال، اسکن بادی روی ایمپلنت یا اباتمنت سازگار قرار می‌گیرد و اسکنر داخل دهانی، هندسه آن را همراه با دندان‌ها و بافت‌های اطراف ثبت می‌کند. سپس نرم‌افزار CAD، هندسه ثبت‌شده را با مدل مرجع همان قطعه در لایبرری تطبیق می‌دهد. به این ترتیب، موقعیت، زاویه و جهت چرخشی ایمپلنت در مدل سه‌بعدی بازسازی شده و فایل برای طراحی پروتز در اختیار لابراتوار قرار می‌گیرد.

در روش سنتی، ایمپرشن کوپینگ به ایمپلنت متصل می‌شود و موقعیت آن با استفاده از مواد قالب‌گیری در قالب ثبت می‌شود. سپس لابراتوار با اتصال آنالوگ ایمپلنت و ساخت مدل گچی، موقعیت فیزیکی ایمپلنت را بازسازی می‌کند. این مرحله برخلاف روش اسکن بادی، برای ثبت موقعیت به لایبرری نرم‌افزاری CAD وابسته نیست.

کنترل دقت نیز در این دو روش متفاوت است. هنگام استفاده از اسکن بادی، باید از نشستن کامل قطعه روی پلتفرم ایمپلنت، ثبت کامل سطوح و نشانه‌های هندسی و انتخاب لایبرری صحیح مطمئن شد. در روش ایمپرشن کوپینگ، اتصال صحیح قطعه، ثابت‌ماندن آن داخل قالب و اجرای دقیق تکنیک قالب‌گیری اهمیت بیشتری دارد.
در نتیجه، تفاوت اصلی این دو ابزار در نوع انتقال اطلاعات است: اسکن بادی موقعیت ایمپلنت را به‌صورت دیجیتال و در قالب یک فایل سه‌بعدی منتقل می‌کند؛ اما ایمپرشن کوپینگ همین اطلاعات را از طریق قالب فیزیکی و معمولاً مدل گچی در اختیار لابراتوار قرار می‌دهد. با وجود این تفاوت، هیچ‌کدام اباتمنت نهایی محسوب نمی‌شوند و هر دو صرفاً ابزار انتقال موقعیت ایمپلنت برای طراحی و ساخت پروتز هستند.

کاربردهای اسکن بادی‌

1. ثبت دقیق ایمپلنت:  وظیفه اصلی اسکن بادی‌ها ثبت موقعیت ایمپلنت با دقت بالا است؛ برای طراحی روکش‌ یا بریج‌ها. این امر حاشیه خطا را در کارهای ترمیمی به حداقل می‌رساند.

2. سهولت فرآیند کار: اسکن بادی به طور قابل توجهی، روند ساخت پروتز به ویژه در روش قالب گیری‌ دیجیتالی به جای روش سنتی را، سرعت بخشیده است. دندانپزشکان می‌توانند داده‌ها را به سرعت جمع‌آوری کرده و با ارسال مستقیم به لابراتوار، زمان ساخت روکش (رفت وآمدهای چند باره بیمار و ارسال نمونه توسط پیک به مطب-لابراتوار) را کاهش دهند.

 

3. گردش کار دیجیتالی پیشرفته: استفاده از اسکن بادی‌ها گردش کار دیجیتالی شما را سرعت می‌بخشد؛ چراکه این محصولات به خوبی با فناوری‌های دیجیتالی عصر جدید (CAD/CAM) یکپارچه و هماهنگ عمل می‌کنند. استفاده از آنها علاوه بر طراحی کارآمد، ساخت ترمیم‌های دندانی سفارشی (روکش یا بریج‌ها)، نهایتاً خروجی با کیفیت‌تری را تضمین می‌کنند.

4.  بهبود آسایش بیمار:  استفاده از اسکن دیجیتال نیاز به مواد قالب گیری را کاهش می‌دهد که این امر قطعاً با رضایت و خرسندی بیماران نیز همراه خواهد بود.  (عدم استفاده از واش و پوتی)

 

5. تسهیل موارد پیچیده: در کیس‌هایی که به ایمپلنت‌های متعدد یا زوایای خاص نیاز دارند (مانند نمونه‌های بی‌دندانی کامل در فک بالا و پایین) استفاده از اسکن بادی، داده‌های دقیق‌تری را در اختیارتان قرار می‌دهد.  که این امر به خروجی بهتر برنامه ریزی ترمیم‌های پیچیده، مانند قوس کامل فکی، کمک شایانی می‌کند.

 

6. ادغام با سایر فناوری‌ها: اسکن بادی‌ها را می‌توان همراه با تکنیک‌های مختلف تصویربرداری، از جمله توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی (CBCT)، برای برنامه ریزی و تسهیل روند جراحی ایمپلنت استفاده کرد.

در واقع می‌توان گفت اسکن بادی‌ها همان کار ایمپرشن‌ها {مشخص کردن زاویه فیکسچر} را در دنیای دیجیتال انجام می‌دهند که یک گام مهم رو به جلو در حوزه دندانپزشکی دیجیتال محسوب می‌شوند؛ که سبب افزایش دقت، کارایی و تجربه بهتر بیماران نیز شده است.

خطاهای رایج در اسکن بادی+راه حل

خطا	پیامد احتمالی	اقدام اصلاحی
انتخاب Scan Body ناسازگار	بازسازی اشتباه کانکشن یا عدم تطبیق	بررسی برند، پلتفرم، Level و کد قطعه
Seating ناقص یا گیر بافت	خطای عمودی یا زاویه‌ای در موقعیت مجازی	تمیزکردن اتصال، کنارزدن بافت و کنترل نشستن
لایبرری اشتباه	Match ظاهری اما موقعیت یا قطعه پروتزی غلط	تطبیق دقیق کد Scan Body و Library
ثبت ناقص سطح هندسی	عدم Match یا Alignment ناپایدار	اسکن همه سطوح شاخص از زوایای مناسب
آلودگی، خون، بزاق یا بازتاب	حفره، Noise و از دست‌رفتن هندسه	کنترل رطوبت و تمیزکردن سطح طبق پروتکل
قطعه خراشیده یا تغییرشکل‌یافته	تطبیق ضعیف با هندسه مرجع	بازرسی پیش از استفاده و تعویض طبق IFU
حرکت قطعه هنگام اسکن	موقعیت ناپایدار و داده کشیده	کنترل پیچ و ثبات بدون Over-tightening
چند Scan Body نزدیک به هم	ابهام، Stitching یا ثبت ناقص	اسکن گروهی/مرحله‌ای طبق راهنمای اسکنر
فول‌آرچ بی‌دندانی	تجمع خطای Stitching در مسیر طولانی	استراتژی معتبر، Verification یا Photogrammetry در کیس مناسب

اسکن تک ایمپلنت و چند ایمپلنت چه تفاوتی دارد؟

در تک ایمپلنت، دندان‌های مجاور نقاط مرجع مناسبی برای Stitching فراهم می‌کنند و مسیر اسکن کوتاه‌تر است. با افزایش تعداد ایمپلنت‌ها، فاصله میان Scan Bodyها و کاهش هندسه بافتی پایدار می‌تواند خطای تجمعی را بیشتر کند. برای چند ایمپلنت مجاور، دستورالعمل SHINING 3D پیشنهاد می‌کند قطعات با فاصله یا به‌صورت گروهی ثبت شوند تا ویژگی‌های هر قطعه واضح بماند.

در کیس فول‌آرچ بی‌دندانی، نباید صرفاً با دیدن عبارت «اسکن دیجیتال» دقت را تضمین‌شده فرض کرد. انتخاب میان اسکن داخل دهانی استاندارد، تکنیک‌های کمکی، Verification Jig یا Photogrammetry به تعداد و توزیع ایمپلنت‌ها، اسکنر، Scan Body، Workflow و قضاوت تیم درمان و لابراتوار وابسته است. Aoralscan Elite راینو برای Workflowهای IPG از Scan Bodyهای کددار و تصویربرداری فتوگرامتری داخل دهانی استفاده می‌کند.

نکات مهم انتخاب اسکن بادی مناسب 

• سیستم ایمپلنت و نوع دقیق کانکشن؛
• قطر یا پلتفرم و کد قطعه؛
• Implant Level یا Abutment/MUA Level بودن Workflow؛
• وجود لایبرری معتبر برای exocad، 3Shape یا نرم‌افزار مورد استفاده؛
• کاربرد داخل دهانی یا لابراتواری و سازگاری اعلام‌شده؛
• ارتفاع فضای بین‌قوسی و امکان ثبت کامل هندسه؛
• جنس، پوشش سطح و وضعیت سلامت قطعه؛
• یک‌بارمصرف یا قابل استفاده مجدد بودن و پروتکل IFU؛
• Original یا Compatible بودن همراه با سازگاری و اعتبارسنجی مشخص.

 

اسکن بادی حلقه اتصال میان ایمپلنت واقعی و مدل دیجیتال است. انتخاب قطعه سازگار، نشستن کامل، ثبت واضح هندسه و لایبرری صحیح چهار شرط اصلی یک Workflow قابل اعتماد هستند. اگر قصد دارید اسکن ایمپلنت را وارد کلینیک یا لابراتوار خود کنید، راینو در انتخاب اورال اسکنر، راه‌اندازی Workflow، آموزش نرم‌افزار و پشتیبانی فنی همراه شماست. برای بررسی نیاز مجموعه و انتخاب راهکار مناسب با کارشناسان راینو تماس بگیرید.

سؤالات متداول اسکن بادی

⁉️آیا اسکن بادی همان اسکن اباتمنت است؟
در بازار این دو اصطلاح گاهی به‌جای هم استفاده می‌شوند؛ اما نام دقیق و سطح اتصال باید از مستندات سازنده بررسی شود. اسکن بادی ممکن است روی Implant Level یا Abutment Level طراحی شده باشد.

 

⁉️لایبرری اسکن بادی چیست؟
لایبرری مجموعه فایل‌ها و اطلاعاتی است که هندسه Scan Body و رابطه آن با کانکشن و قطعات پروتزی را به نرم‌افزار CAD معرفی می‌کند. بدون انتخاب فایل صحیح، تطبیق هندسه قابل اعتماد نخواهد بود.

 

⁉️آیا هر اسکن بادی با هر اسکنر کار می‌کند؟
خیر، سازگاری باید در سطح قطعه، Workflow و نرم‌افزار بررسی شود. برخی قطعات برای اسکن داخل دهانی و لابراتواری قابل استفاده‌اند و برخی کاربرد مشخصی دارند.

 

⁉️آیا اسکن بادی قابل اتوکلاو و استفاده مجدد است؟
پاسخ برای همه محصولات یکسان نیست. بعضی مدل‌ها یک‌بارمصرف و بعضی قابل استفاده مجددند. فقط IFU همان قطعه تعداد دفعات، روش شست‌وشو و چرخه استریلیزاسیون مجاز را تعیین می‌کند.

⁉️چرا نرم‌افزار Scan Body را Match نمی‌کند؟
ثبت ناقص هندسه، انتخاب قطعه یا لایبرری اشتباه، نشستن ناقص، آلودگی سطح، تغییر شکل قطعه یا کشیدگی داده می‌تواند باعث خطا شود. ابتدا تطابق کد و Level، سپس Seating و کیفیت Mesh بررسی شود.

⁉️آیا Scan Body جای Impression Coping را می‌گیرد؟
در گردش‌کار دیجیتال نقش انتقال موقعیت را بر عهده می‌گیرد؛ اما انتخاب روش دیجیتال یا سنتی به کیس، تجهیزات، مهارت و پروتکل درمان وابسته است. این دو ابزار در دو Workflow متفاوت هدف مشابهی دارند.